Het woord vulkaan zelf is afgeleid van de Romeinse Vulcanus , die toen nog Vulcanus heette. Hij was eigenlijk een figuur uit de Griekse mythologie die de Romeinen overnamen. Lava werd destijds geassocieerd met het gesmolten ijzer dat uit de werktuigen van Hephaestus, de Griekse god van vuur en metaalbewerking, spoot. Wat de Ouden nooit begrepen, was waarom vulkanen bestaan, waar de lava vandaan komt en, misschien wel het meest verontrustend, dat ze niet alleen op onze planeet voorkomen.
Waarom bestaan ​​er vulkanen?
Verschillende lagen van de planeet aarde
Vulkanen (net als aardbevingen) zijn nauw verbonden met de interne structuur van onze planeet . De aarde heeft een vaste kern, gemeten aan de hand van seismische gegevens, met een straal van 1220 km. De buitenste laag van de kern is halfvast en strekt zich uit tot een straal van 3400 km. Daaronder ligt de mantel, waar lava te vinden is. De mantel kan worden verdeeld in twee delen: de ondermantel, die zich uitstrekt van een diepte van 700 km tot 2885 km, en de bovenmantel, die zich uitstrekt van 700 km tot de aardkorst, met een gemiddelde dikte van 50 km.
Hoewel het op het eerste gezicht misschien niet zo lijkt, bestaat de aardkorst uit grote platen die tektonische of lithosferische platen worden genoemd. Dit betekent dat de korst niet volledig uniform is. De platen drijven op de basaltische mantel , waaruit lava ontstaat; dit verschijnsel wordt continentale drift genoemd.
De verschillende platen die er zijn, evenals de richting van de druk die ze ontvangen (Bron: Wikipedia)
Dit type verschuiving bevat spleten , die vooral op zeeniveau opvallen. Enorme bergketens van vulkanen doorkruisen de oceaanbodem; dit zijn de mid-oceanische ruggen. Deze enorme bergketens worden op hun beurt gevormd door gigantische spleetvulkanen. Langs deze spleten, die vele duizenden kilometers lang zijn, wordt voortdurend materiaal uit de mantel omhooggestuwd . Dit materiaal schuift in twee lengterichtingen, waardoor continu nieuwe korst ontstaat. Er zijn plaatsen waar de grenzen tussen tektonische platen zich op het land bevinden, niet in de oceanen, en daar ontstaan ​​vulkanen. Dit zijn de smalste gebieden van de aardkorst , waar tektonische platen elkaar ontmoeten.
Hoe ontstaan ​​vulkanen?
De aardkorst wordt ook regelmatig vernietigd in gebieden die subductiezones worden genoemd . Zoals we al hebben gezegd, zitten tektonische platen niet letterlijk "aan elkaar vast". Dit betekent dat er gebieden zijn waar sommige platen onder andere wegzakken en samensmelten met de mantel. Deze plaatgrenzen staan ​​onder immense druk, wat resulteert in aanzienlijke seismische instabiliteit, die zich manifesteert als aardbevingen en vulkaanuitbarstingen.
San Andreas Fault, Californië, Verenigde Staten
Midoceanische ruggen zijn de meest instabiele zones . Uitzonderlijk kunnen sommige van deze gewelddadige vulkanen op de oceaanbodem boven de zeespiegel uitbarsten. Ze vormen eilanden met intense vulkanische activiteit, zoals IJsland. De meest instabiele zones zijn die waar de ene tektonische plaat over de andere schuift, of zelfs waar ze zijdelings langs elkaar schuiven, zoals de beroemde San Andreasbreuk in de Verenigde Staten. Deze breuk is gemakkelijk te herkennen aan de diepe discontinuïteiten in de grond. Vanwege de hoge seismische activiteit voorspellen wetenschappers een grote aardbeving in dit gebied, die de bijnaam ' The Big One' heeft gekregen.
Delen van een vulkaan
Differentiatie van de onderdelen van een vulkaan
- Magmatische kamer: Het komt overeen met de binnenste zone van de aardkorst, waar het magma wordt gevonden. Dit is waar magma zich onder druk opbouwt voordat het naar de oppervlakte stijgt. Het is meestal tussen de 1 en 10 kilometer diep.
- Schoorsteen Leiding waardoor het magma dat opstijgt bij de uitbarstingen naar buiten komt, de lava. Na de uitbarsting wordt het verstopt met koude rotsen, dat wil zeggen met de stolling van het magma dat er is geweest.
- Vulkanische kegel: Het is de afgeknotte kegelformatie die rond de krater ontstaat. Het wordt gevormd door de opeenhoping van materialen die zijn geproduceerd en uitgestoten door de uitbarstingen.
- Secundaire vulkanische kegel: Vorming van een kleine hulpschoorsteen waardoor het magma naar buiten komt.
- Krater: Het is het gat waardoor het magma naar het aardoppervlak komt. Afhankelijk van de vulkaan zullen de afmetingen en vormen heel verschillend zijn. Het kan de vorm hebben van een omgekeerde trechter of kegel, en meten van enkele meters tot kilometers.
- Koepels: Het is de opeenhoping van zeer stroperige lava afkomstig van magma die, wanneer deze wordt afgekoeld boven de uitbarstende mond zelf, deze kan verstoppen.
- Geiser: Ze zijn als kleine vulkanen, maar gemaakt van kokende waterdamp. Heel typisch in gebieden als IJsland.
- Stinkdieren: Koude fumarolen die kooldioxide afgeven.
- Fumarolen: Emissie van gassen uit lava in kraters.
- Vent: Het komt overeen met het zwakke punt van de aardkorst waar magma vanuit de kamer omhoog is gekomen om het oppervlak te bereiken.
- Solfatara's: Emissies van waterdamp samen met waterstofsulfide.
- Vulkaan typen
De temperatuur, het soort materiaal, de viscositeit en de in het magma opgeloste elementen vormen samen het soort uitbarsting, de vulkaan. Samen met de hoeveelheid vluchtige producten die ermee gepaard gaan, kunnen we de volgende soorten onderscheiden:
Strombolian-vulkaan
ParicutÃn-vulkaan, Mexico
Het ontstaat door een afwisseling van uitbarstend materiaal . Deze lagen vormen een gelaagde kegel van vloeibare lava en vast materiaal. De lava is vloeibaar en stoot overvloedige en heftige gassen uit, samen met projectielen van bommen, lapilli en scoria. Omdat de gassen gemakkelijk ontsnappen, produceert de lava geen as of verpulverd materiaal. Wanneer de lava over de kraterrand stroomt, vloeit deze langs de hellingen en ravijnen naar beneden, zonder een groot gebied te bedekken , in tegenstelling tot vulkanen van het Hawaiiaanse type.
Hawaiiaanse vulkaan
Kilauea, de beroemdste vulkaan van het Hawaiiaanse type
Net als Stromboliaanse lava is dit type lava vrij vloeibaar. Het produceert geen explosieve gasuitstoot. In dit geval stroomt de lava, wanneer deze over de kraterrand stroomt, gemakkelijk langs de hellingen van de vulkaan naar beneden, waardoor grote gebieden worden bedekt en aanzienlijke afstanden worden afgelegd . Vulkanen van dit type hebben een flauwe helling en wanneer lavadeeltjes door de wind worden meegevoerd, vormen ze kristallijne draden.
Vulkanische vulkaan
Vulkanische vulkaan
Deze eruptie, genoemd naar de vulkaan Vulcanus, kenmerkt zich door steile, hellende kegels en intense gasuitstoot . De vrijgekomen lava is stroperig en stolt snel. Deze erupties zijn zeer krachtig en verpulveren de lava. Ze produceren een grote hoeveelheid as, die, wanneer deze de lucht in wordt geslingerd, vergezeld gaat van andere fragmenten. Het magma dat het oppervlak bereikt, de lava, stolt snel, maar de ontsnappende gassen breken en barsten het oppervlak, waardoor het zeer ruw en onregelmatig wordt.
Peleano-vulkaan
Mont Pelée, Martinique-eiland, Frankrijk
Bij dit type vulkaan is de lava die vrijkomt bij de erupties bijzonder stroperig en stolt deze snel . Hierdoor kan de krater volledig geblokkeerd raken en een soort koepel of spits vormen. Dit creëert een enorme druk doordat de gassen niet kunnen ontsnappen, wat resulteert in een enorme explosie die de koepel omhoog tilt of het bovenste deel van de helling vernietigt.
Een voorbeeld van een vulkaan in het Peleum is de kolossale uitbarsting van de Mont Pelée op 8 mei 1902. De buitengewone kracht van de opgehoopte gassen, vermengd met as, verbrijzelde de vulkaanwanden toen deze bezweken onder de immense druk. De uitbarsting trof de stad Saint-Pierre op het Franse eiland Martinique en resulteerde in 29.933 doden als gevolg van de pyroclastische stroom.
Phreatomagmatische vulkaan
Surtsey Island, IJsland. Voortkomend uit een freatische uitbarsting. Foto door Erling Ólafsson
Freatomagmatische vulkanen komen voor in ondiep water , zoals de Internationale Hydrografische Organisatie het noemt. Ze hebben doorgaans een kratermeer en vormen soms atollen, oceanische koraaleilanden. De energie van de vulkaan zelf wordt versterkt door de uitzetting van snel verhitte waterdamp, wat resulteert in buitengewoon heftige erupties . Ze produceren meestal geen lavastromen of gesteente-extrusies.
Pliniano-vulkaan
Teide, Canarische Eilanden, Spanje
Bij dit type vulkaan, dat verschilt van een typische vulkaanuitbarsting, is de gasdruk zeer hoog, wat leidt tot heftige uitbarstingen. Er ontstaan ​​ook pyroclastische stromen die, na afkoeling, asregens produceren. Deze uitbarstingen kunnen zelfs complete steden bedekken.
Bovendien wordt het ook gekenmerkt door de afwisseling van pyroclastische uitbarstingen met uitbarstingen van lavastromen. Hierdoor ontstaat er een overlap in lagen, waardoor deze vulkanen zeer grote afmetingen hebben. Een goed voorbeeld hiervan hebben we in Teide.
Nu we hebben gezien wat een vulkaan is, moet worden opgemerkt dat ze niet alleen op onze planeet bestaan. Dit fenomeen is er een die onze planeet Aarde ook gemeen heeft met andere planeten in het zonnestelsel en in het universum. Want al dat magma in die ene dag onder druk explodeert. Waar we ook kijken, we kunnen overeenkomsten zien, met onze planeet en zelfs met onszelf. En het is dat "we allemaal een vulkaan binnen hebben: we bewaren zoveel dingen dat we ze op een dag allemaal tegelijk eruit halen", Benjamin Griss.
Weet je welke vulkanen actief zijn?
