De stijging van de zeespiegel is een van de meest verontrustende gevolgen van de opwarming van de aarde. Miljoenen mensen wonen aan de kust en op laaggelegen eilanden, dus als er geen actie wordt ondernomen, zullen er binnen enkele decennia ongetwijfeld massale migraties plaatsvinden.
Tot nu toe werd aangenomen dat het gemiddelde zeeniveau met 1,3-2 mm per jaar steeg; nieuw onderzoek heeft echter aangetoond dat de stijging sneller verloopt.
In de afgelopen eeuw hebben wetenschappers informatie over de stijging van de zeespiegel verkregen via een netwerk van getijmeters langs de kustlijnen. Deze instrumenten zijn zeer nuttig voor het bepalen van de stijging in specifieke gebieden, maar ze geven geen globaal beeld . Volgens hoofdauteur Sönke Dangendorf worden hun metingen beïnvloed door de verticale beweging van de aardkorst en door regionale variabiliteitspatronen die voortkomen uit veranderingen in de oceaanstromingen, de herverdeling van de wind en de zwaartekrachteffecten van de herverdeling van water- en ijsmassa's op aarde.
Nu hebben wetenschappers hoogtemeters die aan boord van satellieten de zeespiegel in alle oceanen meten.
Om precies te bepalen hoe snel de zeespiegel sinds de 20e eeuw is gestegen, selecteerden ze de langste en meest betrouwbare gegevensreeksen en corrigeerden ze voor factoren die tot onnauwkeurige resultaten zouden kunnen leiden, alvorens een wereldwijd gemiddelde te berekenen. Op deze manier ontdekten ze dat de zeespiegel tot 1990 met 1,1 mm per jaar was gestegen, maar dat de stijging sinds de jaren 70 aanzienlijk is toegenomen als gevolg van de menselijke impact op het milieu.
Met de stijging van de wereldgemiddelde temperatuur maakt het smelten van de polen de kusten steeds minder onbeschermd.
Je kunt het volledige onderzoek hier lezen.
Wat is zeespiegelstijging?
De stijging van de zeespiegel is gekoppeld aan drie factoren , die alle worden veroorzaakt door deze aanhoudende wereldwijde klimaatverandering:
1. Thermische uitzetting:
Wanneer water opwarmt, zet het uit. Ongeveer de helft van de zeespiegelstijging in de afgelopen eeuw wordt toegeschreven aan dit fenomeen, dat wordt veroorzaakt door de opwarming van de oceanen , waardoor het water meer ruimte inneemt. Voor meer informatie over hoe deze veranderingen het milieu beïnvloeden, kunt u het artikel over plantenaanpassing aan klimaatverandering raadplegen.
2. Krimpende gletsjers en ijskappen:
Elke zomer smelten grote ijsformaties, zoals gletsjers en ijskappen, geleidelijk op natuurlijke wijze. Normaal gesproken is sneeuwval, afkomstig van zeewater, voldoende om dit smeltproces te compenseren. Door de aanhoudend hoge temperaturen als gevolg van klimaatverandering smelt er echter in de zomer meer ijs dan normaal , en is er bovendien minder sneeuwval door latere winters en vroegere lentes . Deze onbalans veroorzaakt een toename van de afvoer naar de oceanen, wat bijdraagt aan de stijging van de zeespiegel. Voor een breder perspectief op dit fenomeen, zie het artikel over de nieuwe studie naar de stijging van de zeespiegel.
3. Het verlies van ijs van Groenland en West-Antarctica:
Net als bij gletsjers en ijskappen zorgen stijgende temperaturen ervoor dat de enorme ijsplaten die Groenland en West-Antarctica bedekken in een alarmerend tempo smelten. Wetenschappers denken dat smeltwater aan de oppervlakte en zeewater dat landinwaarts sijpelt , onder de ijsplaten doorsijpelt en zo snelstromende ijsstromen creëert die naar zee stromen. Door de steeds warmer wordende oceaanwateren smelten de enorme ijsplaten die zich vanuit Antarctica uitstrekken van onderaf, worden ze broos en breken ze uiteindelijk af.
Wanneer de zeespiegel zo snel stijgt als de afgelopen tijd, kan zelfs de kleinste stijging verwoestende gevolgen hebben voor mensen die aan de kust wonen. Naarmate het zeewater landinwaarts oprukt, kan het de bodem eroderen, moerasgebieden overstromen en landbouwgrond en grondwater vervuilen, wat bijdraagt aan het verlies van leefgebied voor vissen, vogels en planten . Bovendien verergert de opwarming van de aarde de situatie, zoals uitgelegd in het artikel over de effecten van klimaatverandering in Duitsland.
Een stijgende zeespiegel gaat gepaard met gevaarlijkere tyfonen en orkanen, omdat ze langzamer bewegen en meer regen laten vallen. Hierdoor ontstaan krachtigere stormvloeden die alles op hun pad kunnen verwoesten. Uit onderzoek is gebleken dat tussen 1963 en 2012 bijna de helft van de sterfgevallen door orkanen in de Atlantische Oceaan te wijten was aan stormvloeden.
Overstromingen in laaggelegen kustgebieden dwingen mensen nu al naar hoger gelegen gebieden te migreren, en miljoenen anderen worden bedreigd door overstromingsrisico's en andere gevolgen van klimaatverandering. Het risico op overstromingen is wereldwijd toegenomen, zoals besproken in het artikel over overstromingen in de komende jaren . De verwachte terugtrekking van de kustlijn vormt een bedreiging voor essentiële diensten zoals internettoegang, aangezien een groot deel van de ondergrondse telecommunicatie-infrastructuur zich in het pad van de stijgende zeespiegel bevindt.
Aanpassen aan de dreiging
Als gevolg van deze risico's plannen veel kuststeden al aanpassingsmaatregelen om de verwachte stijging van de zeespiegel op de lange termijn het hoofd te bieden. Deze maatregelen brengen doorgaans aanzienlijke kosten met zich mee. Het bouwen van zeeweringen, het herontwerpen van wegen en het planten van mangroven of andere waterabsorberende vegetatie zijn opties die al worden toegepast. Een breder perspectief op deze aanpassingen is te vinden in het artikel over investeren in groene infrastructuur.
In Jakarta, Indonesië, is een project ter waarde van ruim €35,000 miljard gaande om de stad te beschermen met een zeewering van bijna 25 meter hoog. Rotterdam, waar het Global Adaptation Center is gevestigd, heeft andere steden een model geboden voor de bestrijding van overstromingen en landverlies. De Nederlandse stad heeft barrières, afvoerkanalen en innovatieve architectonische structuren gebouwd, zoals een 'waterplein' met tijdelijke vijvers.
De mogelijkheden voor gemeenschappen die kwetsbaar zijn voor de stijging van de zeespiegel zijn uiteraard beperkt. Op de Marshalleilanden, waar de stijgende zeespiegel bewoners dwingt te kiezen tussen verhuizen of het land ophogen, zullen ze hulp van andere landen nodig hebben als ze voor de laatste optie kiezen. Daarom is aanpassing van de gemeenschap cruciaal, zoals besproken in het hoofdstuk over steden die door de opwarming van de aarde zouden kunnen verdwijnen.
Het is ook relevant om te vermelden dat de stijgende zeespiegel steden als Londen en Los Angeles in gevaar brengt, iets wat in dit onderzoek verder wordt toegelicht.
Hoe is de zeespiegel de afgelopen decennia gestegen?
Volgens de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) is de zeespiegel sinds 1880 met 21 tot 24 centimeter gestegen. Deze stijging draagt niet alleen bij aan kusterosie , maar verhoogt ook het risico op overstromingen . Een duidelijk voorbeeld hiervan is te vinden in Spanje, met name in de Ebro-delta, een van de regio's die het meest bedreigd worden door overstromingen als gevolg van de stijgende zeespiegel. Andere risicogebieden zijn onder meer Nationaal Park Doñana, de lagune La Manga del Mar Menor en enkele gemeenten in de provincie Cádiz.
In dit verband is het belangrijk te vermelden dat de stijging toeneemt en in de loop van de 20e eeuw is verdubbeld. Volgens NOAA heeft ongeveer een derde van deze toename zich in de afgelopen tweeënhalf decennia voorgedaan.
En het ergste moet misschien nog komen, want de voorspellingen zijn niet bepaald optimistisch. Deze organisatie schat dat de zeespiegel tegen 2100 waarschijnlijk minstens 30 centimeter hoger zal liggen dan aan het begin van de eeuw, "zelfs als de uitstoot van broeikasgassen in de komende decennia relatief laag blijft". In deze context is aanpassing cruciaal, zoals ook in het artikel over de effecten van klimaatverandering wordt vermeld.
Om de intensiteit en ernst van de stijging te illustreren, is het belangrijk te vermelden dat VN-secretaris-generaal António Guterres onlangs de Pacifische landen Tonga en Samoa heeft bezocht, waar hij met lokale gemeenschappen sprak over dit cruciale probleem. Naarmate dit zich verder ontwikkelt, wordt het van essentieel belang te begrijpen hoe de stijging van de zeespiegel ons beïnvloedt, zoals gedetailleerd beschreven in het artikel over de verschillen tussen klimaatverandering en opwarming van de aarde.
Wat zijn de gevolgen van een stijgende zeespiegel?
Zoals we hebben gezien, gaan klimaatverandering en een stijgende zeespiegel hand in hand. Maar wat zijn de gevolgen van deze toename?
Volgens een rapport uit 2021 van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is klimaatverandering wijdverspreid, snel en neemt toe, en dit zal blijven leiden tot een verdere stijging van de zeespiegel. Kustgebieden zullen gedurende de 21e eeuw een voortdurende stijging van de zeespiegel ervaren, wat bijdraagt aan kusterosie doordat overstromingen in laaggelegen gebieden vaker voorkomen en ernstiger worden. Dit fenomeen treft ook droge gebieden, zoals uitgelegd in het artikel over woestijnen die door klimaatverandering worden bedreigd.
In dit verband stellen IPCC-deskundigen dat extreme zeespiegelstijgingen, die voorheen eens in de 100 jaar voorkwamen, tegen het einde van deze eeuw jaarlijks zouden kunnen plaatsvinden. Deze toename in de frequentie van extreme gebeurtenissen wordt ook in verband gebracht met de aanpassing van zoogdieren en vogels aan de klimaatverandering.
Aan de andere kant voorspellen verschillende studies een toename van overstromingen in diverse delen van de wereld in de komende jaren. Het is belangrijk om te onthouden dat tussen 1993 en 2015 het risico op kustoverstromingen wereldwijd met bijna 50% is toegenomen , volgens een artikel gepubliceerd in Nature Communications . Bovendien geeft een andere studie, eveneens gepubliceerd in hetzelfde tijdschrift, aan dat kustgebieden waar momenteel 300 miljoen mensen wonen, tegen 2050 jaarlijks te maken kunnen krijgen met overstromingen.
Zoals Margarita Eulalia García, mariene geoloog en wetenschappelijk onderzoeker bij het Oceanografisch Centrum van Cádiz, opmerkt: "De meest directe impact zal worden veroorzaakt door de invasie van zeedieren in kustgebieden , waar een zeer hoge bevolkingsdichtheid en veel infrastructuur geconcentreerd zijn."
Bovendien bedreigt de stijgende zeespiegel talloze infrastructuren, aldus NOAA: "Wegen, bruggen, metro's, waterleidingen, olie- en gasputten, energiecentrales, rioolwaterzuiveringsinstallaties, stortplaatsen – de lijst is vrijwel eindeloos – lopen allemaal risico door de stijgende zeespiegel." In de natuur " veroorzaakt de stijgende zeespiegel druk op kustecosystemen die recreatie, bescherming tegen stormen en leefgebied bieden aan vissen en wilde dieren ." Dit sluit aan bij wat in het artikel wordt genoemd over middelgrote roofdieren en klimaatverandering.
Wat veroorzaakt zeespiegelstijging?
De stijging van de zeespiegel wordt voornamelijk veroorzaakt door smeltend ijs, een fenomeen dat wordt verergerd door de opwarming van de aarde . De ijskappen van Antarctica en Groenland en de continentale gletsjers zijn de belangrijkste ijsmassa's. Naarmate de temperatuur van de lucht en het oceaanwater rondom deze ijskappen stijgt, smelten ze, waardoor de zeespiegel stijgt.
Aan de andere kant legt Màrius Tomé i Covelo, expert op het gebied van zeeklimaat en klimaatverandering, uit dat de temperatuurstijging samenhangt met de thermische uitzetting van water . In zijn eigen woorden: "Thermische uitzetting is verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de wereldwijde zeespiegelstijging die plaatsvond in de 20e eeuw tot 1990, en sindsdien is het smelten van gletsjers, continentale ijskappen en poolijskappen veel belangrijker geweest."
De twee belangrijkste oorzaken van de zeespiegelstijging zijn:
- Het smelten van gletsjers: Door de opwarming van de aarde smelten de gletsjers in Antarctica, Groenland en op het vasteland.
- Thermische uitzetting van water: Stijgende temperaturen van de oceaan zorgen ervoor dat het water uitzet, wat bijdraagt aan de stijging van de zeespiegel.
Welke invloed heeft de opwarming van de aarde op de oceaan?
De opwarming van de aarde heeft geleid tot een aanzienlijke stijging van de temperatuur van de oceanen, met diverse gevolgen voor het milieu en de mens. De oceanen absorberen een groot deel van de extra warmte die door menselijke activiteiten wordt gegenereerd, en de opwarming ervan beïnvloedt niet alleen de zeespiegel, maar ook de ecosystemen in zee en kustgebieden. Lees het artikel over zeeleven en de opwarming van de aarde voor meer informatie over de gevolgen voor het leven in zee.
De temperatuur van de oceanen is sinds de jaren 70 aanzienlijk gestegen, wat heeft geleid tot een toename van verschijnselen zoals hittegolven in de zee . Dit zijn periodes met abnormaal hoge zeetemperaturen die dagen of weken kunnen aanhouden. Het IPCC heeft verklaard dat menselijke invloed de voornaamste oorzaak is van deze temperatuurstijging in de oceanen, en dat dit schadelijk is voor het leven in zee, waaronder het verlies van cruciale leefgebieden zoals koraalriffen. Om de relatie tussen de opwarming van de aarde en de oceaan beter te begrijpen, kunt u het artikel over Antarctische krill en klimaatverandering raadplegen.
Stijgende oceaantemperaturen hebben ook gevolgen voor de biodiversiteit in de zee . Naar schatting zou meer dan de helft van alle mariene soorten tegen 2100 met uitsterven bedreigd kunnen worden als de huidige opwarming doorzet. Bij een temperatuurstijging van 1.5 °C zal naar verwachting 70% tot 90% van de koraalriffen verdwijnen, wat gevolgen heeft voor duizenden soorten die afhankelijk zijn van deze ecosystemen.
Naarmate de oceaan opwarmt, neemt ook de zuurgraad van het water toe door de opname van CO2, wat kan leiden tot de dood van gevoelige zeedieren. Kustgebieden worden het zwaarst getroffen, met ongeveer 500 gemelde dode zones waar door de afname van het zuurstofgehalte vrijwel geen zeeleven meer over is.
Toekomstige projecties van zeespiegelstijging
De voorspellingen voor de stijging van de zeespiegel blijven alarmerend. Volgens het IPCC zou de zeespiegel, als de uitstoot van broeikasgassen niet drastisch wordt verminderd, tussen de 30 en 130 cm kunnen stijgen in 2100 ten opzichte van 2000. Deze stijging zal niet alleen de infrastructuur beschadigen, maar ook de landbouw en voedselproductie beïnvloeden door de indringing van zout water in de bodem. Voor meer specifieke informatie over de stijging van de zeespiegel, zie het artikel over de versnelling ervan.
Naarmate de temperaturen naar verwachting blijven stijgen, kan de stijging van de zeespiegel leiden tot een migratiecrisis. Kustgemeenschappen, met name in ontwikkelingslanden, zullen de grootste uitdagingen ondervinden, omdat bevolkingsgroepen gedwongen worden naar veiligere gebieden te verhuizen. Dit kan sociale en economische spanningen veroorzaken in toch al kwetsbare regio's, een probleem dat ook wordt onderzocht in verband met atypische cyclonen.
Welke maatregelen worden er genomen?
Omdat er een gevoel van urgentie heerst, nemen steden en landen over de hele wereld maatregelen om de gevolgen van de stijgende zeespiegel te beperken en zich eraan aan te passen. Enkele van deze maatregelen zijn:
- Het bouwen van veerkrachtige infrastructuur: Om kustgebieden te beschermen, worden dijken en barrières ontworpen. Het project in Jakarta beoogt bijvoorbeeld de bouw van een zeewering van bijna 25 meter hoog.
- Verbetering van de stadsplanning: Kuststeden passen hun bouwvoorschriften aan en nemen strengere normen op die rekening houden met de stijgende zeespiegel.
- Herstel van natuurlijke ecosystemen: Er worden projecten uitgevoerd om de mangrovebossen en koraalriffen te herstellen en zo de kust te beschermen.
- Gecontroleerde migratie: In sommige gevallen wordt overwogen om hele gemeenschappen te verplaatsen, zoals op de Marshalleilanden, waar de bevolking te maken krijgt met dreigende overstromingen.
In deze context is het van cruciaal belang dat landen samenwerken om een van de grootste uitdagingen van onze tijd aan te pakken. Internationale coördinatie is essentieel om middelen, technologie en effectieve strategieën te delen die het voortbestaan van kustgemeenschappen en de bescherming van de ecosystemen die het leven op aarde in stand houden, waarborgen.
