Zesenzestig miljoen jaar geleden sloeg een kolossaal hemellichaam in op de aarde, in wat nu het schiereiland Yucatán in Mexico is. De inslag, die de Chicxulub-krater vormde , veroorzaakte een wereldwijde catastrofe die 75% van alle soorten uitroeide, waaronder de niet-vogelachtige dinosauriërs. Decennialang wisten wetenschappers dat een meteoriet verantwoordelijk was, maar de precieze aard ervan bleef een mysterie. Nu heeft een internationaal team de meteoriet nauwkeurig geïdentificeerd.
De studie, gepubliceerd in het tijdschrift Science Advances, onthult dat de inslag een koolstofhoudende chondriet van de Ornans-klasse (CO) was , een extreem zeldzaam type meteoriet. De onderzoekers, onder leiding van de Universiteit van Parijs en met medewerking van de Universiteit van Brits-Columbia, de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit van Wenen, analyseerden nikkelisotopen in mariene sedimenten uit Denemarken, Spanje en Italië. Deze techniek, vergelijkbaar met een chemische vingerafdruk, stelde hen in staat de samenstelling van het projectiel te bepalen, dat bij de inslag volledig verdampte.
Een ontdekking die een mysterie oplost

De meteoriet had een diameter van 10 tot 15 kilometer en bewoog zich met een snelheid van ongeveer 64.000 kilometer per uur voort. Bij de inslag kwam er energie vrij die overeenkwam met miljoenen atoombommen, wat aardbevingen, tsunami's en branden op continentale schaal veroorzaakte. Het meest verrassende aspect is echter dat het object tot een zeer zeldzame categorie behoorde: koolstofchondrieten van het Ornans-type. Deze gesteenten vertegenwoordigen slechts ongeveer 5% van de meteorieten die op aarde worden gevonden , en binnen die groep vormen CO-chondrieten een minuscule fractie. Philippe Claeys, mede-auteur van de studie, merkte op: "Ze lijken in niets op de typische meteorieten die je in musea ziet."
Hoe de meteoriet werd geïdentificeerd
Om het antwoord te vinden, gebruikten wetenschappers uiterst nauwkeurige metingen van nikkelisotopen. Deze atoomvarianten fungeren als een barcode en onthullen de oorsprong van het materiaal. De monsters werden gewonnen uit de dunne kleilaag die na de inslag over de planeet werd afgezet, bekend als de K-Pg-grens. De analyse verwierp eerdere hypothesen die wezen op CM- of CR-chondrieten en bevestigde dat de isotopische signatuur overeenkwam met die van CO-chondrieten. Dit technisch uitdagende werk was alleen mogelijk dankzij jarenlang verzamelen van sedimenten uit verschillende delen van de wereld.
Implicaties voor massa-extinctie

De bevinding verandert niets aan de algemene theorie dat de inslag de voornaamste oorzaak van de massa-extinctie was, maar verfijnt wel het mechanisme. CO-chondrieten bevatten veel minder vluchtige elementen, zoals koolstof, water, zink en vooral zwavel, dan andere soorten meteorieten. Dit verkleint de kans dat de door de inslag vrijgekomen zwavel de belangrijkste factor was . In plaats daarvan suggereren onderzoekers dat het de fijne fragmenten van de verpulverde aardkorst waren die, eenmaal in de atmosfeer terechtgekomen, het zonlicht blokkeerden en een wereldwijde winter veroorzaakten. Met andere woorden, zwavelhoudend stof uit de Golf van Mexico, en niet van de meteoriet, zou de dinosaurussen hebben verstikt.
Een verre en uitzonderlijke oorsprong

Hoewel het type meteoriet is vastgesteld, blijft de oorsprong ervan onzeker. Wetenschappers denken dat deze gevormd kan zijn in gebieden ver van de zon, zoals de buitenrand van de asteroïdengordel, in de buurt van Jupiter, of zelfs in de verste uithoeken van het zonnestelsel. De zeldzaamheid van dit projectiel onderstreept de buitengewone pech van de dinosaurussen , zoals Claeys opmerkte: "Geraakt worden door zo'n zeldzaam en ver object laat echt zien hoe ongelukkig ze waren." CO₂-chondrieten behoren tot de meest primitieve materialen in het zonnestelsel, die sinds hun ontstaan vrijwel onveranderd zijn gebleven.
De studie lost niet alleen een lang bestaand mysterie op, maar opent ook de deur naar nieuwe vragen over hoe kosmische inslagen het leven op aarde hebben gevormd. De nikkelisotoopanalyse-techniek zou kunnen worden toegepast op andere inslagen om hun oorsprong te reconstrueren. Wat wel duidelijk is, is dat 66 miljoen jaar geleden een onwaarschijnlijk object uit de diepten van de ruimte de loop van de evolutie voorgoed veranderde, waardoor zoogdieren, en uiteindelijk de mens, de planeet konden bewonen.
Index

