Methaan is uitgegroeid tot een van de belangrijkste protagonisten. Het heeft een belangrijke rol gespeeld in het wereldwijde klimaatdebat, hoewel het jarenlang grotendeels onopgemerkt bleef te midden van de alomtegenwoordige koolstofdioxide. Tegenwoordig weten we dat dit gas verantwoordelijk is voor een groot deel van de huidige opwarming en dat actie ondernemen hiertegen in de komende decennia een verschil kan maken.
Hoewel de aanwezigheid ervan in de atmosfeer veel lager is dan die van CO2.Methaan heeft een enorm vermogen om warmte op korte termijn vast te houden en de uitstoot ervan neemt in een zeer zorgwekkend tempo toe. De uitstoot is afkomstig van zowel natuurlijke processen als menselijke activiteiten, maar het zijn vooral die laatste die het klimaatsysteem destabiliseren en de doelstellingen van het Akkoord van Parijs in gevaar brengen.
Wat is methaan en waarom is het zo belangrijk voor het klimaat?
Methaan (CH4) is een zeer eenvoudige koolwaterstof.Koolstof, bestaande uit een koolstofmolecuul gebonden aan vier waterstofatomen, is het eenvoudigste alkaan en het belangrijkste bestanddeel van aardgas, dat wordt gebruikt voor het opwekken van elektriciteit, het verwarmen van huizen, koken of het aandrijven van voertuigen met behulp van gecomprimeerd of vloeibaar aardgas.
Onder normale omstandigheden is het kleurloos en geurloos. In zuivere vorm wordt het als gas beschouwd, hoewel er geurstoffen aan leidinggas worden toegevoegd om lekken op te sporen. Naast zijn rol in de energieproductie is het een belangrijke grondstof voor de chemische industrie, bijvoorbeeld voor de productie van waterstof, methanol en andere industriële verbindingen.
Vanuit klimaatperspectief is methaan een broeikasgas heel krachtigEen enkel CH4-molecuul houdt aanzienlijk meer warmte vast dan een CO2-molecuul. Over een periode van 20 jaar kan het effect ervan op de opwarming tientallen keren groter zijn dan dat van koolstofdioxide, waardoor het een belangrijke rol speelt bij de opwarming op korte termijn.
De halfwaardetijd van methaan in de atmosfeer is relatief kort.in de orde van 7 tot 15 jaar, vergeleken met honderden of zelfs duizenden jaren voor CO2. Dit betekent dat als de methaanuitstoot aanzienlijk wordt verminderd, de atmosferische concentratie relatief snel kan reageren en tastbare verlichting kan bieden. snelheid van de opwarming van de aarde binnen dezelfde generatie.
Uit atmosferische metingen blijkt dat de hoeveelheid methaan meer dan verdubbeld is. Naar schatting is deze toename sinds het begin van het industriële tijdperk verantwoordelijk voor ongeveer 20-30% van de wereldwijde temperatuurstijging sinds het midden van de 18e eeuw. Momenteel wordt het toegeschreven aan ongeveer 30% van de cumulatieve wereldwijde opwarming.
Verschillen tussen methaan en koolstofdioxide
In de "familie" van broeikasgassenKoolstofdioxide is de meest voorkomende en langst aanwezige koolstofdioxide in de atmosfeer. Het is grotendeels verantwoordelijk voor de opwarming op de lange termijn, omdat het duizenden jaren kan blijven bestaan en zich ophoopt met elke ton die we uitstoten.
Methaan wordt beschouwd als een kortlevende klimaatvervuiler.De persistentie ervan is hoogstens een paar decennia, maar het vermogen om de planeet op te warmen is, kilogram voor kilogram, veel groter. Afhankelijk van de gebruikte referentieperiode kan de impact ervan meer dan 25 keer zo groot zijn als die van CO2 over een periode van 100 jaar en zelfs tientallen keren zo groot in 20 jaar.
Deze combinatie van hoog vermogen en korte duur Dit impliceert dat snelle methaanreducties een zeer effectief middel zijn om de temperatuurstijging op korte termijn af te remmen. Om het klimaat op lange termijn te stabiliseren, is het echter essentieel om de uitstoot van CO2 en andere langlevende broeikasgassen drastisch te blijven verminderen.
Een effectieve klimaatstrategie vereist actie op beide fronten.Profiteer van de snelle reactie op de vermindering van methaanuitstoot om het tempo van de opwarming in de komende decennia af te remmen, terwijl tegelijkertijd de uitstoot van koolstofdioxide gestaag wordt verminderd totdat deze tegen het midden van de eeuw vrijwel volledig is geëlimineerd.
Talrijke wetenschappelijke organisaties en internationale instanties Ze waarschuwen dat het zonder drastische vermindering van methaanuitstoot in de komende decennia vrijwel onmogelijk zal zijn om de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot ongeveer 1,5 °C, zelfs als er een aanzienlijke reductie van CO2 wordt bereikt.
Natuurlijke en door de mens veroorzaakte methaanbronnen
Methaan komt in de atmosfeer terecht via een combinatie van natuurlijke en door de mens veroorzaakte bronnen.Naar schatting is ongeveer 60% van de huidige emissies afkomstig van menselijke activiteiten, terwijl de overige 40% verband houdt met natuurlijke processen op de planeet.
Van alle natuurlijke waterbronnen zijn wetlands de belangrijkste.In deze ecosystemen ontleedt organisch materiaal onder omstandigheden met weinig of geen zuurstof, wat de aanmaak van methaan door gespecialiseerde bacteriën bevordert. Ook mariene en meersedimenten, bepaalde oceanen, termieten, vulkanen en sommige bosbranden dragen hieraan bij, zij het in mindere mate.
Permafrost, de permanent bevroren bodem in poolgebieden.De permafrost slaat enorme hoeveelheden koolstof op, waarvan een groot deel als methaan zou kunnen vrijkomen als het ontdooiproces versnelt. Naar schatting bevat de permafrost ongeveer twee keer zoveel CH4 als er momenteel in de atmosfeer aanwezig is, wat een ernstig risico vormt voor klimaatfeedback. Zie ook voor meer informatie over veranderingen in het Arctische gebied. de evolutie van zeeijs in het Arctisch gebied.
Aan de menselijke kant zijn de belangrijkste bronnen van methaan drie grote blokken.: de productie en het gebruik van fossiele brandstoffen (gas, olie en steenkool), landbouw en veeteelt, en het beheer van vast afval en afvalwater.
Wereldwijd stoot de winning van fossiele brandstoffen ongeveer 120 miljoen ton methaan uit. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) zullen de uitstootcijfers in 2020 en vergelijkbare cijfers in 2023 liggen. Daarbij komen nog de emissies van de veehouderij en stortplaatsen, die het grootste deel van de antropogene methaanuitstoot uitmaken.
Methaan uit fossiele brandstoffen
De aardgas- en olievoorzieningsketen is een van de grootste bronnen van door de mens veroorzaakte methaanuitstoot.Vanaf het moment dat een put wordt geboord tot het moment dat het gas een keuken of een energiecentrale bereikt, zijn er meerdere potentiële lekpunten en mogelijkheden voor opzettelijke uitstoot.
Tijdens de productie en verwerking van gas en olie Methaan komt vrij door zowel onbedoelde lekken als door ontluchting (opzettelijke lozing) en affakkeling. Deze methoden worden gebruikt om het gas dat met olie vrijkomt te beheersen wanneer de winning ervan niet rendabel is.
Tijdens de opslag-, transport- en distributiefasen. Er zijn ook voortdurende verliezen: lekken in gaspijpleidingen, defecte kleppen, slecht afgedichte tanks of verouderde apparatuur. Veel van deze emissies zijn chronisch, terwijl andere "super-uitstoters" zijn – grote, lokale lekken die in korte tijd enorme hoeveelheden vrijgeven.
De winning van steenkool is een andere belangrijke bron van methaan.Omdat het gas opgesloten zit in de kolenlagen en vrijkomt tijdens de winning, zowel in ondergrondse als in open mijnen, wordt een deel ervan om veiligheidsredenen afgevoerd, maar vaak zonder te worden opgevangen voor hergebruik.
Volgens schattingen van het IEA is er een enorm potentieel voor reductie in de olie- en gasindustrie.Het zou technisch mogelijk zijn om de methaanuitstoot tegen 2030 met ongeveer 75% te verminderen. Meer dan 40% zou bereikt kunnen worden met kostenneutrale maatregelen, rekening houdend met de economische waarde van het gas dat niet langer verloren gaat en verkocht kan worden.
Methaan en veeteelt: de rol van de landbouw
De landbouw, en met name de veeteelt, is een andere belangrijke bron van methaanuitstoot.Herkauwers zoals koeien, schapen en geiten produceren CH4 tijdens de spijsvertering, een proces dat bekend staat als enterische fermentatie.
De hoeveelheid methaan die elk dier uitstoot, hangt nauw samen met de hoeveelheid voedsel die het dier eet.Runderen, die groter zijn en meer voer verbruiken, veroorzaken daarom hogere emissies dan kleinere herkauwers. Vandaar dat veel aandacht uitgaat naar intensieve veehouderij.
Naast darmemissies is mestbeheer een ander belangrijk aandachtspunt.Wanneer uitwerpselen worden opgeslagen in vijvers, lagunes of tanks onder zuurstofarme omstandigheden, produceren micro-organismen methaan dat in de atmosfeer terechtkomt als het niet wordt opgevangen.
Wereldwijd is vee naar schatting verantwoordelijk voor ongeveer een derde van de methaanuitstoot. van menselijke oorsprong. Aangezien vlees- en zuivelproducten in veel landen nog steeds een belangrijk onderdeel van het dieet vormen, vereist het verminderen van dit soort emissies ingrijpende veranderingen in productie- en consumptiemodellen.
Veranderingen in het voedingspatroon, met de nadruk op voedingsmiddelen met een kleinere ecologische voetafdruk. Verbeteringen in het veemanagement (waaronder efficiëntere voeding, toevoegingen die de interne methaanproductie verminderen en mestsystemen die het gas opvangen) zijn enkele van de manieren die door de wetenschappelijke gemeenschap en internationale organisaties worden aangedragen om de bijdrage van de landbouw- en veeteeltsector te verminderen.
Methaan uit stortplaatsen en afvalwater
Stortplaatsen voor gemeentelijk vast afval zijn een andere belangrijke bron van emissies.Bij de ontbinding van organisch afval in afwezigheid van zuurstof ontstaat biogas, een mengsel waarvan methaan een van de belangrijkste bestanddelen is.
In veel landen zijn stortplaatsen al de op twee na grootste bron van door de mens veroorzaakte methaanuitstoot.Daarnaast draagt ook de behandeling van huishoudelijk en industrieel afvalwater bij, met name bij systemen die anaërobe afbraak bevorderen zonder daaropvolgende gasafvang.
Een aanzienlijk deel van dit methaan zou voorkomen of benut kunnen worden. Het implementeren van systemen voor het opvangen en gebruiken van biogas uit stortplaatsen en zuiveringsinstallaties voor energieopwekking zou de uitstoot verminderen en tegelijkertijd bruikbare energie genereren uit onvermijdelijk afval.
De Europese ervaring leert dat het verminderen van de hoeveelheid organisch afval die op stortplaatsen terechtkomt, Het is een ander krachtig instrument. Beleidsmaatregelen zoals bronscheiding van de organische fractie en de bevordering van compostering en gecontroleerde anaerobe vergisting hebben er in sommige gevallen voor gezorgd dat de methaanuitstoot in een paar decennia is gehalveerd.
In dit opzicht zijn regelgevingen inzake afvalverwerking van cruciaal belang geweest. Het doel is om het afvalbeheer te veranderen, door geleidelijk te beperken wat er op een conventionele stortplaats terechtkomt en door te eisen dat een groot deel van het biologisch afbreekbare afval vooraf wordt behandeld.
Methaanmeting en -monitoring: satellieten, vliegtuigen en observatoria
Om methaan te kunnen aanpakken, is het noodzakelijk om precies te weten waar het vandaan komt en in welke hoeveelheid.Het meten van de wereldwijde atmosferische concentratie is relatief eenvoudig, maar het traceren van specifieke bronnen is aanzienlijk complexer.
Organisaties zoals NOAA onderhouden netwerken van meetstations. Op stations verspreid over de hele wereld worden methaanconcentraties gemeten, waardoor wetenschappers de ontwikkeling ervan in de loop der tijd kunnen volgen. Daarnaast leveren ijskerngegevens uit Antarctica en Groenland historische informatie over hoe CH4 door de eeuwen heen is veranderd.
De afgelopen jaren zijn geavanceerde instrumenten voor gebruik in vliegtuigen ingezet en satellietenIn staat om methaanemissies uit de lucht te detecteren. Een voorbeeld hiervan is de AVIRIS-NG beeldvormende spectrometer, die het licht meet dat door het aardoppervlak wordt weerkaatst en de sporen van broeikasgassen in het spectrum detecteert.
NASA heeft ook het EMIT-instrument in een baan om de aarde gebracht. aan boord van het internationale ruimtestation, oorspronkelijk ontworpen voor de studie van mineraalstof, maar die zeer nuttig is gebleken bij het identificeren van methaan-"superuitstoters": grote puntbronnen van emissie, zoals olie- en gasinstallaties, stortplaatsen of gebrekkige infrastructuur.
Naast deze systemen zijn er ook nieuwe, specifieke ruimtemissies.Satellieten die speciaal zijn ontworpen om methaan te monitoren, luiden een tijdperk van grotere transparantie in. Deze gegevens worden gecombineerd met nationale inventarissen en veldmetingen om de schattingen van de emissies te verfijnen.
De internationale reactie: EU, VN, NASA en wereldwijde toezeggingen
De Europese Unie heeft besloten methaan centraal te stellen in haar klimaatagenda.In 2020 presenteerde het zijn methaanstrategie, die de koers uitzet voor het verminderen van emissies in sectoren zoals energie, afval en landbouw.
Deze Europese strategie omvat wetgevende maatregelen om emissies te meten, te rapporteren en te verifiëren., strikte limieten stellen aan ontluchting en affakkeling, en bedrijven verplichten om lekken regelmatig op te sporen en te repareren volgens internationale beste praktijken.
De EU is een van de grootste importeurs van gas, olie en kolen ter wereld.Dit betekent dat een aanzienlijk deel van het methaan dat vrijkomt bij de consumptie ervan, buiten het Europese grondgebied wordt uitgestoten. Brussel wil daarom zijn invloed als afnemer gebruiken om veranderingen af te dwingen bij exporterende landen, door de toegang tot de Europese markt te koppelen aan strengere emissienormen.
Op multilateraal niveau sponsoren de Europese Unie en de Verenigde Staten het Global Methane Commitment. (Global Methane Pledge), gelanceerd tijdens COP26, heeft als doel de wereldwijde methaanuitstoot collectief met minstens 30% te verminderen tegen 2030 ten opzichte van het niveau van 2020.
VN-organisaties, zoals de Climate and Clean Air CoalitionZe werken samen met meerdere landen om sectorale strategieën te ontwikkelen, technologieën voor emissiereductie te delen en de meetcapaciteit te versterken. In deze context is de oprichting van het International Methane Emissions Observatory (IMEO) een cruciale stap.
Het Internationale Observatorium voor Methaanemissies (IMEO)
Het IMEO wordt ondersteund door de Verenigde Naties en gedeeltelijk gefinancierd door de Europese Unie.Het is ontwikkeld als een belangrijk onderdeel om de kwaliteit en transparantie van gegevens over methaanemissies wereldwijd te verbeteren.
De belangrijkste functie ervan is het verzamelen, vergelijken en analyseren van informatie. De gegevens zijn afkomstig uit officiële inventarissen, wetenschappelijke studies, bedrijfsgegevens en satelliet- en aardse metingen, om hiaten en discrepanties te identificeren en een realistischer beeld te geven van de werkelijke emissies.
Dankzij onafhankelijke en betrouwbare gegevens is het mogelijk om de belangrijkste uitstoters te identificeren.Het doel is om beleid ter beperking van de risico's te richten op de plekken waar het het meest effectief is en om de voortgang in de loop van de tijd te monitoren. Het idee is dat transparantie druk uitoefent om actie te ondernemen en verantwoording aflegt.
De EU heeft aanzienlijke financiële steun verleend voor de lancering van dit observatorium.Het doel is nu om meer landen en bronnen toe te voegen, zodat het volledige scala aan bronnen beter wordt gedekt, van de fossiele brandstoffenindustrie tot de landbouw en afvalverwerking.
Zonder betrouwbare en vergelijkbare metingen in verschillende regio's.Het is erg moeilijk te beoordelen of de wereld daadwerkelijk op weg is naar de methaanreductie die nodig is om de opwarming van de aarde te beteugelen.
De methaansituatie in Spanje en de uitdagingen die nog steeds spelen.
In Spanje is methaan het op één na belangrijkste broeikasgas. Na CO2. Het vertegenwoordigt ongeveer 14-15% van de totale nationale uitstoot volgens officiële inventarissen, vóór lachgas en gefluoreerde gassen.
De belangrijkste methaanbronnen in het land zijn geconcentreerd in twee grote sectoren.Landbouw en veeteelt zijn verantwoordelijk voor ongeveer twee derde van de CH4-uitstoot (met name door darmfermentatie en mestverwerking), en de afvalsector draagt ongeveer een derde bij, waarbij de verwerking van vast afval de belangrijkste component is.
Huidige Spaanse energie- en klimaatplanningHet plan, dat deel uitmaakt van het Geïntegreerde Nationale Energie- en Klimaatplan, is door milieuorganisaties bekritiseerd omdat het geen specifieke en gedetailleerde doelstellingen bevat om de methaanuitstoot te verminderen, ondanks de gemaakte internationale toezeggingen.
Spanje is een van de ondertekenaars van de Global Methane Pledge.waarmee het zich ertoe verbindt om tegen 2030 bij te dragen aan een wereldwijde reductie van 30% ten opzichte van 2020. Organisaties zoals Ecologistas en Acción, ECODES, Fundación Renovables en anderen hebben echter kritiek geuit op het ontbreken van een concreet nationaal plan voor methaanreductie met duidelijke doelstellingen per sector.
Deze groepen eisen een reductie van 40% tot 45% van de nationale methaanuitstoot tegen 2030.Met betrekking tot 2020, in lijn met wat de wetenschappelijke gemeenschap voorstelt om realistische opties te behouden voor het behalen van klimaatdoelen op de middellange en lange termijn.
Lekken, gasimport en datakwaliteit
Een ander gevoelig aspect in de Spaanse zaak heeft te maken met de lekkages die verband houden met fossiele brandstoffen. die worden geïmporteerd. Hoewel de CO2 die vrijkomt bij de verbranding ervan binnen het land wordt verantwoord, blijft een groot deel van het methaan dat vrijkomt tijdens de winning en het transport buiten de landsgrenzen.
Rapporten gebaseerd op satellietwaarnemingen hebben meer dan duizend lekken aan het licht gebracht. De afgelopen jaren zijn in landen die fossiele brandstoffen naar Spanje exporteren, met name in producerende landen zoals Algerije en de Verenigde Staten, grote uitstoters ontdekt die verband houden met fossiele gaswinning en fracking.
Bovendien zijn er lekkages geconstateerd in de afvalverwerkingsinfrastructuur binnen Spaans grondgebied.Dit omvat onder meer situaties met zeer hoge uurlijkse emissies van stortplaatsen in de buurt van grote steden. Deze situaties benadrukken de noodzaak om de monitoring en controle te versterken.
Milieuorganisaties eisen dat de staat een robuust systeem voor gegevensverzameling invoert.Ze eisen zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens over methaanemissies die verband houden met geïmporteerde fossiele brandstoffen. Ze staan erop dat deze gegevens openbaar, toegankelijk en verifieerbaar zijn.
Een van de voorgestelde maatregelen is het beperken van de aankoop van gas met een hoog methaanlek.waaronder de emissies die ontstaan door hydraulische fracturing, en de bevordering van normen die leveranciers verplichten om reductietechnologieën toe te passen in de gehele toeleveringsketen.
Impact van methaan op klimaat, gezondheid, landbouw en economie
Methaan is niet alleen de drijvende kracht achter de opwarming van de aarde, het heeft ook een domino-effect. De impact ervan op de menselijke gezondheid, de landbouwproductie en de wereldeconomie is groot, met name door de rol die het speelt bij de vorming van troposferische ozon.
Vanuit klimatologisch oogpunt is methaan de op één na grootste veroorzaker van klimaatverandering. Na CO2. Het verminderen ervan helpt het smelten van de poolkappen te vertragen, de stijging van de zeespiegel te beperken en het risico op kantelpunten in het klimaatsysteem te verkleinen.
Vanuit gezondheidsperspectief is methaan een belangrijke voorloper van ozon op grondniveau.Ozon is een verontreinigende stof die rechtstreeks van invloed is op de luchtwegen. Naar schatting is troposferische ozon wereldwijd verantwoordelijk voor ongeveer een miljoen vroegtijdige sterfgevallen per jaar als gevolg van ademhalingsproblemen.
In de landbouw leiden de toename van ozon en temperaturen tot problemen. Het schaadt basisvoedselgewassen, met verliezen die in sommige gevallen kunnen oplopen tot 15% van de jaarlijkse productie. Dit heeft gevolgen voor zowel de voedselzekerheid als het inkomen van miljoenen boeren; voor meer context over de gevolgen voor de landbouw en energie, zie [link/referentie].
De economische kosten die met methaan gepaard gaan, zijn enorm.Van productiviteitsverlies door hittegolven tot extra zorgkosten: veel analyses concluderen dat de meeste maatregelen om methaan te verminderen de moeite waard zijn, omdat de maatschappelijke en economische voordelen de implementatiekosten ruimschoots overtreffen. Zie analyse op economische verliezen als gevolg van rampen die helpen om deze kosten te kwantificeren.
Oplossingen en manieren om methaanuitstoot te verminderen
De mogelijkheden om de methaanuitstoot te verminderen zijn enorm en in veel gevallen technologisch al goed ontwikkeld.Ze kunnen in alle belangrijke emissiesectoren worden aangepakt met een combinatie van regelgeving, economische stimulansen en technologische verbeteringen.
In de fossiele brandstoffenindustrie is het verbeteren van het beheer van apparatuur en faciliteiten essentieel. Het is een prioriteit: systematische lekdetectie, snelle reparatie, vervanging van verouderde apparatuur, vermindering van routinematige ontluchting en geleidelijke afschaffing van fakkelverbranding wanneer dit niet strikt noodzakelijk is voor de veiligheid.
In de kolenmijnbouw werd het gas dat voorheen eenvoudigweg werd afgevoerd, Het kan worden opgevangen en gebruikt als energiebron, waardoor de risico's voor werknemers worden verminderd en directe uitstoot in de atmosfeer wordt voorkomen.
In de landbouwsector leiden verbeteringen in mestbeheer en veevoeding tot betere resultaten. Het kan de methaanuitstoot aanzienlijk verminderen. Systemen zoals anaerobe vergisters maken het mogelijk om mest om te zetten in bruikbaar biogas, waardoor de klimaatimpact wordt verminderd en hernieuwbare energie wordt opgewekt.
In de stedelijke afvalsector is het cruciaal om het aandeel organisch afval dat op stortplaatsen terechtkomt te verminderen. en het biogas opvangen van de installaties die blijven functioneren. De combinatie van gescheiden inzameling, compostering en gecontroleerde anaerobe vergisting is een van de meest effectieve strategieën om de ongecontroleerde methaanproductie te beperken.
De mogelijkheid tot snelle actie: waarom methaan een prioriteit is
Ingrijpen op methaan biedt een relatief snel effect. in de strijd tegen klimaatverandering. Door hun korte levensduur leiden de reducties al snel tot lagere concentraties en een zichtbare vertraging van de opwarming.
Dit vervangt niet de noodzaak om de economie koolstofvrij te maken en de CO2-uitstoot te verminderen.Maar het geeft ons wel een waardevolle marge om de meest extreme scenario's te vermijden, terwijl structurele transformaties van het energiesysteem, het transport en de industrie zich voltrekken.
De combinatie van technologische vooruitgang, regelgevingsdruk en internationale betrokkenheid Het begint in veel sectoren stappen te zetten. Ruimtemissies, observatoria zoals de IMEO en nieuwe transparantieregelingen kunnen verborgen emissies aan het licht brengen.
De uitdaging is nu om de toezeggingen en diagnoses om te zetten in daadwerkelijke bezuinigingen. in de atmosfeer, sector voor sector en land voor land, gebruikmakend van het feit dat veel van de oplossingen al bestaan, economisch haalbaar en in veel gevallen zelfs winstgevend zijn.
Als deze kans goed wordt benut en gecombineerd met een ambitieuze reductie van CO2-uitstoot.Methaan kan ophouden een van de "tweede vervloekte gassen" te zijn en een van de gebieden worden waar klimaatactie binnen enkele jaren tastbare resultaten oplevert.
