De afgelopen jaren is droogte uitgegroeid tot een van de grootste wereldwijde bedreigingen , met ernstige gevolgen voor de voedselproductie, de watervoorziening en de wereldeconomie. Sinds 2023 hebben regio's over de hele wereld te maken gehad met aanhoudende droogte met ongekende humanitaire, economische en ecologische gevolgen, volgens rapporten die zijn opgesteld door internationale organisaties zoals de VN, het Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming en gespecialiseerde wetenschappelijke centra.
Internationale deskundigen benadrukken de ernst van de situatie : waterschaarste is niet langer tijdelijk of lokaal, maar is een chronische bedreiging geworden die zich stilletjes ontwikkelt en zowel ontwikkelde landen als kwetsbare gemeenschappen treft. De gevolgen hebben niet alleen invloed op de landbouw en veeteelt, maar ook op de energieproductie, de volksgezondheid en de sociale stabiliteit, met name in risicogebieden.
Getroffen regio's: ongelijke impact en domino-effecten
Het wereldwijde rapport, opgesteld door het Amerikaanse National Drought Mitigation Center (NDMC), de VN en de International Drought Resilience Alliance (IDRA), richt zich op Afrika, het Middellandse Zeegebied, Latijns-Amerika en een groot deel van Azië als de zwaarst getroffen gebieden. Meer dan 90 miljoen mensen in Oost- en Zuidelijk Afrika lopen het risico op hongersnood of ontheemding als gevolg van de combinatie van droogte en conflicten. In landen als Zimbabwe daalde de maïsoogst met 70%, terwijl Zambia te kampen had met kritisch lage waterstanden in de rivieren, wat leidde tot massale stroomuitval door een tekort aan water voor waterkrachtcentrales. Klimaatverandering verergert de ernst van droogtes.
In het Middellandse Zeegebied zijn de gevolgen duidelijk zichtbaar in de vorm van misoogsten – met een daling van 50% in de olijfolieproductie in Spanje –, de afname van de veestapel in Marokko en het ontstaan ​​van zinkgaten in Turkije als gevolg van overexploitatie van grondwater. Ook Zuid-Europa en Noord-Afrika kampen met recordhittegolven en een aanzienlijke afname van de waterreserves, wat de voedselzekerheid in gevaar brengt en de prijzen van basisproducten opdrijft.
In Latijns-Amerika heeft de Amazone recordlage waterstanden bereikt, met ernstige ecologische en sociale gevolgen, zoals massale sterfte van bedreigde vis- en dolfijnsoorten, en verstoringen in de drinkwatervoorziening. Het wereldwijde transport en de handel worden beïnvloed door de verminderde scheepvaart door het Panamakanaal, een belangrijke waterweg voor de internationale scheepvaart, als gevolg van het watertekort. De verandering in de lokale omstandigheden heeft gevolgen voor de wolkenvorming en de regenval.
Ook Zuidoost- Azië is niet aan deze crisis ontkomen: de productie van belangrijke gewassen zoals rijst, suiker en koffie is sterk gedaald, waardoor de prijzen zijn gestegen en de problemen met de voedselzekerheid zijn verergerd. Bovendien heeft de indringing van zout water in delta's zoals de Mekong ervoor gezorgd dat duizenden gezinnen geen drinkwater meer hebben.
El Niño en klimaatverandering: oorzaken van extreme droogte
Een van de factoren die de ernst van de recente droogtes heeft verergerd, is de samenloop van El Niño en de opwarming van de aarde . In 2023 en 2024 bereikten de wereldwijde temperaturen recordhoogtes, waardoor droge perioden langer aanhielden en de waterverdamping uit bodems en reservoirs toenam. Dit heeft directe gevolgen voor reeds kwetsbare gewassen en ecosystemen.
Bovendien verandert de opwarming van de aarde de neerslagpatronen en neemt de frequentie van extreme weersomstandigheden toe, zoals "neerslagschommelingen"—abrupte verschuivingen tussen extreme droogte en overstromingen—wat de aanpassing van de landbouw en het beheer van natuurlijke hulpbronnen bemoeilijkt. De hogedrukzone en haar invloed op droogte en extreme temperaturen.
Sociale en economische gevolgen: de meest kwetsbaren worden het zwaarst getroffen
De droogtecrisis heeft een zeer ongelijke sociale impact . Vrouwen, kinderen, zelfvoorzienende boeren en ouderen behoren tot de meest kwetsbare groepen. In Oost-Afrika is de toename van gedwongen huwelijken, met name van meisjes, gekoppeld aan het verlies van economische middelen in de getroffen gezinnen. Er is ook een toename van ondervoeding en schooluitval.
De gezondheidsrisico's nemen toe door de opkomst van uitbraken van ziekten zoals cholera, acute ondervoeding en beperkte toegang tot schoon water. Op milieugebied is de sterfte onder wilde dieren alarmerend: van olifanten in Zimbabwe tot rivierdolfijnen in de Amazone en nijlpaarden in Botswana, droogte bedreigt de biodiversiteit zelf.
De economische gevolgen zijn eveneens aanzienlijk. De kosten van droogtes zijn sinds 2000 verdubbeld en zullen naar verwachting in het komende decennium met wel 110% stijgen als er geen maatregelen worden genomen. Tot de meest opvallende verliezen behoren de daling van de landbouwproductiviteit, stroomuitval, stijgende grondstoffenprijzen en hoge uitgaven aan infrastructuur en volksgezondheid.
