Oude en moderne astronomische catalogi: een complete gids

  • Astronomische catalogi ordenen sterren, nevels, sterrenhopen en sterrenstelsels, en zijn geëvolueerd van eenvoudige, oude lijsten tot enorme ruimtedatabases.
  • Messier, NGC, IC en Caldwell zijn de meest gebruikte deep-sky catalogi door amateurastronomen, terwijl catalogi zoals Barnard, Sharpless, Arp, Melotte of Collinder zich richten op specifieke soorten objecten.
  • Met het tijdperk van fotografie en ruimtevaart kwamen nauwkeurige sterrencatalogi (BD, HD, BSC, Hipparcos, Tycho, Gaia) beschikbaar, waarmee we de structuur en evolutie van de Melkweg in detail kunnen bestuderen.
  • Databases zoals SIMBAD verbinden al deze catalogi, verenigen identificatoren en fysieke gegevens en faciliteren zowel professioneel onderzoek als amateurwaarnemingen.

oude astronomische catalogi

De geschiedenis van oude astronomische catalogi is in feite het verhaal van hoe de mensheid orde in de hemel heeft gebracht. Van de eerste lijsten met sterren die met het blote oog zichtbaar waren tot de enorme databases van vandaag met miljoenen objecten, elke catalogus vertegenwoordigt een stap voorwaarts in ons vermogen om het heelal te begrijpen. Het zijn veel meer dan louter lijsten; het zijn instrumenten die wetenschappers en amateurastronomen eeuwenlang hebben geleid.

Hoewel we tegenwoordig vooral bekend zijn met namen als Charles Messier , NGC of Caldwell , gaat daar een lange traditie aan ten grondslag die begint in de Oudheid en zich voortzet via de Verlichting, de fotografische revolutie en het ruimtetijdperk. In de volgende paragrafen zullen we deze catalogi in detail bekijken: wat ze zijn, hoe ze zijn ontstaan, welke soorten objecten ze bevatten en waarom ze essentieel blijven, zelfs als u de hemel alleen maar met een verrekijker op een heldere nacht observeert.

Wat is een astronomische catalogus en waar wordt deze voor gebruikt?

Een astronomische catalogus is, simpel gezegd, een geordende lijst van hemellichamen – sterren, nevels, sterrenhopen, sterrenstelsels, enz. – met daarbij de basisgegevens: naam, coördinaten, schijnbare helderheid, objecttype en soms een hoop aanvullende informatie. Het is geen kaart in de visuele zin van het woord, maar eerder een soort database die als naslagwerk dient.

Terwijl een sterrenatlas laat zien waar sterren en nevels zich lijken te bevinden, dient een catalogus als een technische index voor het identificeren en vergelijken van objecten . Het maakt het mogelijk om telescopen nauwkeurig te richten, sterren en planeten te volgen en wetenschappelijke instrumenten te kalibreren. Elk modern observatorium, elke ruimtemissie en elke grote telescoop maakt gebruik van een of meer catalogi.

Met de ontwikkeling van telescopen en later fotografie en satellieten, nam het aantal detecteerbare objecten enorm toe. Om niet te verdwalen in deze lawine aan gegevens, creëerden astronomen verschillende gespecialiseerde catalogi : sommige gericht op heldere sterren, andere op nevels, weer andere op sterrenstelsels, en nog andere op gebieden met geïoniseerd waterstof, enzovoort. Dit verklaart waarom hetzelfde object verschillende namen kan hebben, afhankelijk van de catalogus waarin het voorkomt.

Van vroege sterrenlijsten tot catalogi van deep-sky objecten

geschiedenis van astronomische catalogi

Lang voordat iemand nadacht over spiraalstelsels of emissienevels, stelden oude astronomen al systematische lijsten van sterren samen . In de 2e eeuw voor Christus stelde Hipparchus een catalogus samen waarin hij, naast de geschatte posities, het concept van sterrenmagnitude introduceerde, waarbij hij sterren indeelde op een helderheidsschaal van 1 tot 6. Het was zo'n goed idee dat we het, met enkele aanpassingen, nog steeds gebruiken.

Kort daarna, in de 2e eeuw na Christus, stelde Claudius Ptolemy in zijn beroemde Almagest een lijst samen van ongeveer duizend sterren, geordend per sterrenbeeld . Dit werk werd meer dan duizend jaar lang het standaard naslagwerk voor de westerse astronomie. Later, in de islamitische wereld, herzag en verfijnde de astronoom al-Sufi deze lijsten in zijn werk Het Boek van de Vaste Sterren , waarbij hij de posities en helderheid verbeterde en zijn eigen tekeningen en commentaar toevoegde.

Die oude catalogi hadden één ding gemeen: ze concentreerden zich op sterren die met het blote oog zichtbaar waren . De "wazige" vlekken die we nu identificeren als sterrenhopen, nevels of sterrenstelsels waren op zijn best slechts curiositeiten. Pas met de uitvinding van de telescoop konden deze diffuse wolken systematisch gecatalogiseerd worden.

Met de eerste telescopen en vooral met het werk van zeer methodische waarnemers ontstond het idee om deep-sky catalogi te maken , dat wil zeggen specifieke lijsten van objecten die niet tot ons zonnestelsel behoren en geen puntsterren zijn: open en bolvormige sterrenhopen, nevels van verschillende typen en sterrenstelsels van allerlei soorten.

Klassieke deep-sky catalogi: Messier, NGC, IC en Caldwell

Bij het bespreken van oude astronomische catalogi van deep-sky-objecten worden door amateurastronomen het vaakst de namen Messier, NGC, IC en Caldwell genoemd . Elk heeft zijn eigen geschiedenis en methode voor het nummeren van objecten, maar ze zijn nauw verwant en veel objecten komen zelfs in meerdere catalogi voor.

De Messier-catalogus: van lijst met 'overlastgevers' tot doelwit voor amateurs

In het hart van de 18e eeuw was de Franse astronoom Charles Messier geobsedeerd door kometen. Hij gebruikte kleine telescopen om de hemel af te speuren naar deze bewegende objecten en stuitte tot zijn wanhoop vaak op zwakke, stilstaande vlekken . Dit waren geen kometen, maar sterrenhopen en nevels die hem op het verkeerde spoor konden zetten tijdens zijn zoektocht.

Om valse alarmen te voorkomen, begon Messier een lijst bij te houden van 'niet-kometen' : stationaire, wazige, relatief heldere objecten die hij moest identificeren om geen tijd te verspillen. In 1774 publiceerde hij een eerste versie van zijn catalogus met 45 objecten; een paar jaar later was dit aantal al gestegen tot meer dan 100. De laatste editie die tijdens Messiers leven verscheen, in 1781, bevatte 103 objecten, hoewel er tegenwoordig in totaal 110 Messier-objecten worden geaccepteerd , na latere toevoegingen op basis van zijn aantekeningen.

De catalogus omvat objecten van M1, de beroemde Krabnevel, tot M110, een kleine satelliet van Andromeda. Hij bevat allerlei relatief heldere deep-sky-objecten : open sterrenhopen zoals de Pleiaden (M45), bolvormige sterrenhopen zoals M13 in Hercules, spectaculaire emissienevels zoals M42 (Orion), planetaire nevels zoals M57 (de Ringnevel) en grote sterrenstelsels zoals M31 (Andromeda).

Omdat Messier vanuit Parijs observeerde, is zijn catalogus sterk gericht op het noordelijk halfrond . Alle objecten bevinden zich in gebieden aan de hemel die vanaf vergelijkbare breedtegraden bereikbaar zijn, waardoor grote zuidelijke pareltjes zoals de Magellaanse Wolken of Omega Centauri ontbreken. Deze geografische beperking heeft echter niet voorkomen dat de catalogus de essentiële lijst is geworden voor beginnende astronomen: veel amateurs beginnen met de zogenaamde Messier Marathon , een uitdaging waarbij het de bedoeling is om alle 110 objecten in één nacht te vinden, meestal tussen maart en april.

Messier ontdekte niet alle objecten met zijn initialen; sommige waren al bekend of waren al door eerdere astronomen waargenomen. Wat hij wel deed, was ze samenstellen in een praktische en overzichtelijke lijst die in de loop der tijd een klassieker is geworden voor visuele waarneming en astrofotografie.

De NGC: New General Catalogue, de grote uitbreiding

Met de verbetering van telescopen in de 18e en 19e eeuw nam het aantal bekende nevels en sterrenhopen in een duizelingwekkend tempo toe. William Herschel en zijn zoon John besteedden jaren aan het systematisch afspeuren van de hemel met telescopen die veel krachtiger waren dan die van Messier, en registreerden duizenden nieuwe deep-sky objecten. Hun werk leidde tot de creatie van een algemene catalogus , die zelfs aan het einde van de 19e eeuw nog steeds tekortschoot.

De Deense astronoom John Louis Emil Dreyer, woonachtig in Ierland, nam de taak op zich om dit materiaal te reorganiseren en uit te breiden. Het resultaat was de New General Catalogue (NGC) , die in de jaren 1880 werd gepubliceerd. Deze catalogus bevat 7840 deep-sky objecten , genummerd van NGC 1 (een spiraalstelsel in Pegasus) tot NGC 7840 (een ander spiraalstelsel in Pisces). In tegenstelling tot Messier omvat de NGC objecten van zowel het noordelijk als het zuidelijk halfrond, waardoor een veel completer beeld wordt geboden.

Het NGC-sterrenstelsel bevat ook de meeste Messier-objecten, waardoor veel objecten een dubbele aanduiding hebben. Zo is M13 NGC 6205 , M27 (de Halternevel) NGC 6853, M31 (Andromeda) NGC 224 en M42 (Orion) NGC 1976 (in de oorspronkelijke tekst stond NGC 1979, maar de correcte identificatie voor de Orionnevel is NGC 1976). Deze dubbele nomenclatuur verklaart waarom sterrenkaarten en boeken de codes M en NGC door elkaar gebruiken, afhankelijk van de context.

De NGC is uitgegroeid tot een referentie-instrument voor zowel professionals als gevorderde amateurastronomen . Zelfs nu nog zijn veel deep-sky-objecten beter bekend onder hun NGC-nummer dan onder welke andere naam dan ook. De combinatie van volledigheid en relatieve beheersbaarheid heeft ervoor gezorgd dat de NGC relevant is gebleven, zelfs in het tijdperk van enorme databases.

De IC-catalogus: Indexcatalogus, de bijlagen bij de NGC.

Het tempo van de ontdekkingen stopte niet na de publicatie van de NGC. Nieuwe waarnemingen, met name met behulp van fotografische technieken, brachten aan het licht dat er nog duizenden nevels, clusters en sterrenstelsels moesten worden opgenomen. Dreyer hervatte zijn werk en stelde twee grote bijlagen bij de NGC samen, bekend als de Indexcatalogus (IC).

De eerste, IC I, werd gepubliceerd in 1895; de tweede, IC II, volgde in 1908. Samen omvatten ze 5386 extra deep-sky-objecten. Zo kregen veel bekende nevels die niet in de NGC waren opgenomen een IC-nummer toegewezen. De Vlammende Sternevel heeft bijvoorbeeld IC 405 en de Pelikaannevel staat vermeld als IC 5070.

De combinatie van NGC en IC resulteert in een repertoire van meer dan 13.000 gecatalogiseerde objecten , die nog steeds de basis vormen voor veel deep-sky-observaties. Moderne sterrenkaarten gebruiken beide aanduidingen vaak samen, en veel digitale planetariumprogramma's bieden de mogelijkheid om NGC- en IC-objecten afzonderlijk weer te geven.

De Caldwell-catalogus: Messiers "moderne metgezel"

Aan het einde van de 20e eeuw vonden sommige amateurastronomen dat de Messier-catalogus, hoewel prachtig, tekortschoot en spectaculaire objecten op het zuidelijk halfrond en andere objecten op het noordelijk halfrond miste die wel in de NGC-catalogus voorkwamen, maar niet in de M-lijst. De Britse amateurastronoom Patrick Moore besloot daarop een aanvullende catalogus voor te stellen, speciaal ontworpen voor visuele waarnemers.

In 1995 publiceerde Moore de Caldwell-catalogus in het tijdschrift Sky and Telescope , met daarin 109 deep-sky-objecten. Om de conventie van "de achternaam van de auteur" te volgen, wilde hij zijn eigen initiaal gebruiken, maar de "M" was al in gebruik door Messier. Hij koos toen voor de "C" van Caldwell, de meisjesnaam van zijn moeder. Zo ontstonden aanduidingen zoals C1, C31, C109, enzovoort.

De Caldwell-catalogus is geordend op declinatie van noord naar zuid , niet op ontdekkingsdatum of helderheid. Deze ordening maakt het voor een waarnemer gemakkelijk om snel te bepalen welke objecten zichtbaar zijn op basis van hun breedtegraad. De catalogus bevat open sterclusters zoals C1 (in Cepheus) en planetaire nevels zoals C109 (in het sterrenbeeld Chamaeleon), maar ook emissienevels en opmerkelijke sterrenstelsels.

Veel objecten in de Caldwell-catalogus zijn zowel NGC- als IC-objecten. Zo is de Vlammende Sternevel (IC 405) C31 in de Caldwell-catalogus, het oostelijke deel van de Sluiernevel (NGC 6992) C33 en de Noord-Amerikanevel (NGC 7000) correspondeert met object C20. Hoewel de Caldwell-catalogus niet dezelfde bekendheid heeft verworven als de Messier-catalogus , wint hij aan populariteit onder meer ervaren waarnemers die hun lijst met heldere objecten willen uitbreiden met de klassieke 110.

Andere gespecialiseerde deep-sky catalogi

Naast Messier, NGC, IC en Caldwell zijn er nog veel andere catalogi die zich richten op specifieke objecttypen : donkere nevels, HII-gebieden, bijzondere sterrenstelsels, open sterrenhopen, enzovoort. Deze zijn minder bekend bij het grote publiek, maar uiterst nuttig voor astronomen en astrofotografen die zich verder in de materie willen verdiepen.

Barnard-catalogus: De donkere nevels

De Amerikaanse astronoom Edward Emerson Barnard wijdde zich aan de gedetailleerde studie van donkere nevels – die stoffige gebieden die als zwarte vlekken afsteken tegen de heldere achtergrond van de Melkweg. In 1927 publiceerde hij zijn werk , Photographic Atlas of Selected Regions of the Milky Way , dat een catalogus bevatte van 349 donkere nevels tot een declinatie van −35°, een aantal dat sindsdien is uitgebreid.

De objecten in deze lijst staan ​​bekend als Barnard-objecten en worden aangeduid met de letter B gevolgd door een nummer. Een van de bekendste voorbeelden is B33, de beroemde Paardenhoofdnevel in het sterrenbeeld Orion, wellicht de meest iconische donkere nevel aan de hemel. De Barnard-catalogus wordt vaak gebruikt bij het zoeken naar of bestuderen van deze stofwolken die het licht van achtergrondsterren absorberen.

Atlas van bijzondere sterrenstelsels (Arp)

Niet alle sterrenstelsels passen in de klassieke categorieën spiraalvormig en elliptisch. Halverwege de 20e eeuw stelde de Amerikaanse astronoom Halton Arp een Atlas van Bijzondere Sterrenstelsels samen , die in 1966 werd gepubliceerd. Daarin selecteerde hij meer dan 300 sterrenstelsels met vreemde vormen, getijdenstaarten, materiebruggen en andere ongebruikelijke kenmerken.

De objecten in deze catalogus worden aangeduid met Arp, gevolgd door een nummer. Een bekend voorbeeld is het Draaikolkstelsel, M51, dat in deze atlas als Arp 85 voorkomt vanwege de interactie tussen het hoofdstelsel en zijn begeleider. Een ander voorbeeld is Arp 286, een trio van sterrenstelsels in het sterrenbeeld Maagd, bestaande uit NGC 5560, NGC 5566 en NGC 5569. Deze atlas is bijzonder nuttig voor het bestuderen van zwaartekrachtinteracties tussen sterrenstelsels en fusieprocessen.

Sharpless-catalogus: HII-regio's

De Amerikaanse astronoom Stewart Sharpless stelde een lijst samen van HII-gebieden , dat wil zeggen heldere wolken van geïoniseerd waterstofgas, die doorgaans geassocieerd worden met stervormingszones. In 1953 publiceerde hij een eerste versie met 142 gebieden, bekend als Sh1. In 1959 verscheen de definitieve versie met 313 objecten, gecatalogiseerd als Sh2.

De objecten in de Sharpless-catalogus overlappen met andere nevelcatalogi. Zo staat de Omega-nevel (M17) ook bekend als Sh2-45, en het gebied nabij IC 1284 als Sh2-37. Voor wie geïnteresseerd is in de structuur van de Melkweg en stervormingsgebieden , is de Sharpless-catalogus een essentieel naslagwerk.

Hoofdcatalogus van sterrenstelsels (PGC)

De Principal Galaxies Catalogue (PGC) is een catalogus die, zoals de naam al doet vermoeden, zich richt op sterrenstelsels. De oorspronkelijke versie, gepubliceerd in 1989 door G. Paturel, L. Bottinelli en L. Gouguenheim, bevatte 73.197 sterrenstelsels. Latere uitbreidingen en herzieningen hebben dat aantal in moderne versies verhoogd tot meer dan 900.000 sterrenstelsels .

In de PGC (Platform Galactic Catalog) verschijnen veel sterrenstelsels met meerdere identificaties uit andere catalogi. Zo is het Andromedastelsel (M31) PGC 2557, en het Walvisstelsel, bekend als NGC 4631 en ook als C32 in de Caldwell-catalogus, staat vermeld als PGC 42637. Dit soort uitgebreide catalogi maakt grootschalige statistische studies mogelijk naar de verdeling en eigenschappen van sterrenstelsels in het heelal.

vdB-catalogus: Reflectienevels

De vdB-catalogus, samengesteld door de Canadese astronoom Sidney van den Bergh en gepubliceerd in 1966, bevat een lijst van 158 reflectienevels . Deze nevels schijnen niet uit zichzelf, maar weerkaatsen het licht van nabije sterren, waardoor een zeer karakteristieke blauwachtige gloed ontstaat in foto's met lange belichtingstijd.

Van den Bergh concentreerde zich op nevels ten noorden van de +33° declinatie en probeerde gebieden op te nemen die nog niet in andere catalogi zoals Messier, NGC of IC voorkwamen. Desondanks overlappen sommige vermeldingen elkaar: NGC 2023 is ook vdB 52, en de Irisnevel (NGC 7023) verschijnt als vdB 139. Deze catalogus is vooral waardevol voor astrofotografen die op zoek zijn naar minder vaak waargenomen reflectieobjecten.

Melotte-catalogus: Sterrenhopen

In 1915 publiceerde de Britse astronoom Philibert Jacques Melotte een catalogus van 245 sterrenhopen , zowel open als bolvormige. Zijn objecten worden aangeduid met Mel gevolgd door een nummer, en veel ervan zijn ook opgenomen in andere catalogi van sterrenhopen.

Zo staat bijvoorbeeld de open stercluster M35 in het sterrenbeeld Tweelingen, ook bekend als NGC 2168, vermeld als Mel 41. De bolvormige stercluster M22 in Boogschutter, ook wel aangeduid als NGC 6656, staat in deze lijst bekend als Mel 208. De Melotte-catalogus is een goede bron als je minder bekende, maar even interessante sterclusters wilt vinden.

Collider-catalogus: Open clusters

In 1931 publiceerde de Zweedse astronoom Per Collinder een catalogus van 471 open sterrenhopen als bijlage bij zijn werk over de structurele eigenschappen van deze sterrengroepen en hun verspreiding in de Melkweg. De objecten worden aangeduid met Cr gevolgd door een nummer (bijv. Cr 419, Cr 363, enz.).

Ook hier zijn er clusters die exclusief voor deze catalogus zijn en andere die gedeeld worden. Cr 419, een open stercluster in het sterrenbeeld Zwaan, komt nauwelijks voor in andere lijsten, terwijl M21, een open stercluster in Boogschutter die ook bekend staat als NGC 6531 en Mel 188, vermeld staat als Collinder 363. Deze catalogus is zeer nuttig voor gedetailleerde studies van open sterclusters en hun relatie tot de galactische omgeving.

Lynds-catalogi: LDN en LBN

In de jaren zestig stelde de Amerikaanse astronoom Beverly Turner Lynds twee zeer invloedrijke fotocatalogi samen: de Lynds Dark Nebulae (LDN) en de Lynds Bright Nebulae (LBN) . De eerste, gepubliceerd in 1962, bevat 1791 donkere nevels; de tweede, uit 1965, vermeldt 1255 heldere nevels, die beide zichtbaar zijn vanuit het gehele noordelijk halfrond en tot ongeveer -30° declinatie op het zuidelijk halfrond.

De LDN-catalogus wordt gebruikt om donkere nevels te identificeren die nergens anders vermeld staan . Een voorbeeld is LDN 889, een donkere nevel in het sterrenbeeld Cygnus. Net als bij andere catalogi zijn er overlappende vermeldingen: de Paardenhoofdnevel, B33 in de Barnard-catalogus, is ook LDN 1630. De LBN-catalogus daarentegen wordt gebruikt om minder bekende heldere emissie- of reflectienevels te lokaliseren; zo is de emissienevel NGC 6820 in Vulpecula bijvoorbeeld LBN 135.

Van heldere sterren tot moderne databases

De geschiedenis van sterrencatalogi eindigt niet met de klassieke waarnemingen van de diepe ruimte. Met de komst van fotografie, spectroscopie en later satellieten ontstonden nieuwe catalogi, gericht op sterren en zeer nauwkeurige astrometrie . Hoewel veel daarvan van na het 'klassieke' tijdperk stammen, worden ze beschouwd als een natuurlijke voortzetting van het werk dat door Hipparchus, Ptolemy en anderen was begonnen.

Fotografische revolutie: BD, HD en BSC

Aan het einde van de 324e eeuw betrad de astronomie volledig het fotografische tijdperk . Het Bonner Durchmusterung (BD)-project, uitgevoerd in Bonn, Duitsland, catalogiseerde zo'n 000 sterren tot magnitude 9-10. Latere uitbreidingen in Argentinië (Córdoba Durchmusterung) en Zuid-Afrika (Cape Photographic Durchmusterung) breidden de dekking uit naar het zuidelijk halfrond, waarbij ongeveer 1,5 miljoen sterren werden bereikt en voor het eerst een bijna complete kaart van de sterrenhemel werd verkregen.

Aan het begin van de 225e eeuw verschoof de focus van de loutere positie van sterren naar hun fysieke eigenschappen . In het Harvard College Observatory werd de beroemde Henry Draper (HD) Catalogus voltooid, waarin spectraaltypen werden toegekend aan zo'n 300 sterren. Hiermee werd het OBAFGKM-classificatiesysteem, dat we tot op de dag van vandaag gebruiken, vastgelegd. Voor de helderste en dichtstbijzijnde sterren leverde de Bright Star Catalog (BSC) gedetailleerde gegevens over posities, magnitudes en spectra, en werd daarmee een zeer nuttig naslagwerk.

Ruimte-astrometrie: Hipparcos, Tycho en Gaia

Na verloop van tijd leidden de beperkingen van de aardatmosfeer voor het nauwkeurig meten van posities ertoe dat de astronomie de sprong naar de ruimte waagde. In 1989 lanceerde de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) de Hipparcos -satelliet , de eerste missie die volledig aan astrometrie was gewijd. Gedurende de jaren dat de satelliet in bedrijf was, mat hij met grote precisie de posities, parallaxen en eigenbewegingen van zo'n 118.000 sterren, die in de catalogus voorkomen met het voorvoegsel HIP (bijvoorbeeld HIP 70890 voor Alpha Centauri A).

Met behulp van secundaire gegevens van Hipparcos werden de Tycho-catalogi (gepubliceerd in 1997 en 2000) samengesteld, waarmee de steekproef werd uitgebreid tot ongeveer 2,5 miljoen sterren , aangeduid met het voorvoegsel TYC. Deze lijsten betekenden een grote stap voorwaarts in het begrip van de driedimensionale structuur van de zonnebuurt.

De Gaia-missie, die in 2013 werd gelanceerd en nog steeds actief is, heeft dit idee naar een geheel nieuw niveau getild. De catalogi bevatten gegevens over zo'n 1,8 miljard sterren , met precieze posities, helderheden, kleuren, eigenbewegingen en in veel gevallen ook parallaxen. Voor de moderne astronomie is Gaia het equivalent van een mastercatalogus van de Melkweg , die wordt gebruikt in vrijwel elk onderzoek naar de verdeling en evolutie van sterren in ons sterrenstelsel.

SIMBAD en de veelheid aan namen

Met zoveel catalogi die in de loop der geschiedenis zijn samengesteld, is het niet ongebruikelijk dat hetzelfde object onder verschillende namen voorkomt . Het sterrenstelsel NGC 6822 wordt bijvoorbeeld ook wel IC 4895 en Caldwell 57 genoemd. Om niet te verdwalen in deze equivalenties, gebruiken astronomen databases met kruisverwijzingen.

De bekendste is SIMBAD (Set of Identifications, Measurements, and Bibliography for Astronomical Data), beheerd door het Centre de Données astronomiques de Strasbourg (CDS). SIMBAD functioneert als een universele index die tientallen catalogi met elkaar verbindt, van de klassieke (Messier, NGC, IC, BD, HD) tot de moderne (Gaia, 2MASS, SDSS, enz.).

Voor elk object verzamelt SIMBAD alle bekende identificatiegegevens, de precieze coördinaten, fysieke parameters en bibliografische referenties . Als u meerdere namen vindt en vermoedt dat ze naar hetzelfde hemellichaam verwijzen, kunt u via SIMBAD direct controleren onder welke benamingen het in elke catalogus of missie voorkomt.

Catalogi en amateurobservatie: hoe haal je er het meeste uit?

Hoewel veel van deze catalogi oorspronkelijk voor puur wetenschappelijke doeleinden werden gebruikt, zijn ze tegenwoordig toegankelijk voor elke liefhebber dankzij moderne sterrenkaarten, computerprogramma's en mobiele astronomie-apps. Je hoeft geen professional te zijn om er profijt van te hebben.

Als beginner is het meestal het beste om te beginnen met de Messier-catalogus, aangezien de 110 objecten daarin over het algemeen relatief helder zijn en gemakkelijk te vinden met een bescheiden telescoop of zelfs een verrekijker vanuit een donkere omgeving. Zodra je die onder de knie hebt, is de logische volgende stap om je te verdiepen in de Caldwell-catalogus, die veel opvallende objecten op het zuidelijk en noordelijk halfrond bevat die Messier heeft gemist.

Als je toe bent aan een wat grotere uitdaging, bieden de NGC- en IC-catalogi toegang tot duizenden veel zwakkere en veeleisendere deep-sky-objecten . Veel daarvan vereisen een zeer donkere hemel, ervaring met indirecte waarneming en soms instrumenten met een grotere opening, waardoor de zoektocht zelf ook een deel van het plezier wordt.

Als je meer geïnteresseerd bent in de sterren zelf – hun type, temperatuur, intrinsieke helderheid of beweging – dan bieden de HD- en BSC-catalogi, samen met Gaia-gegevens, de belangrijkste fysische informatie. En als je de naam van een object wilt weten in alle catalogi waarin het voorkomt, of een specifieke nevel of sterrenstelsel wilt koppelen aan de wetenschappelijke literatuur, dan is SIMBAD het onmisbare hulpmiddel.

Tegenwoordig bevatten veel astronomie-apps direct aanduidingen uit Messier, Caldwell, NGC/IC, HIP, HD, Tycho en vele andere catalogi. Voer simpelweg de identificatiecode in (M42, NGC 869, C20, HIP 70890, enz.) en de app bepaalt de positie van het object aan de hemel op basis van uw lokale tijd en locatie. Op deze manier wordt eeuwen aan catalogiseringswerk samengevat in een zeer eenvoudige interface die iedereen kan gebruiken.

Astronomische catalogi, van de oude Babylonische lijsten en de werken van Hipparchus en Ptolemy tot Messier, Herschel, Barnard en ruimtegebaseerde databases zoals Gaia en SIMBAD, vormen een ononderbroken keten die ons in staat stelt om van louter nieuwsgierig naar de hemel te kijken over te gaan naar een grondige studie ervan. Dankzij hen weten we wat we zien, kunnen we waarnemingen van eeuwen geleden vergelijken en nieuwe onderzoeksprojecten ontwerpen; maar ook, op een meer alledaags niveau, bieden ze ons een routekaart om ons elke avond, als de nacht valt, met plezier te verliezen in nevels, sterrenhopen en sterrenstelsels.

oude astronomische catalogi
Gerelateerd artikel:
Oude en moderne astronomische catalogi: van Messier tot Gaia

Voeg dit toe als voorkeursbron in Google.